Hoe Jesse Klaver ook inzet op de ontmenselijking van migranten

Jesse Klaver van PRO schuift aan bij WNL en versterkt een negatief narratief over migratie.

Jesse Klaver sloot op zondag 29 maart aan bij WNL om het onder andere te hebben over migratie. Hoe hij zich opstelde in de uitzending en sprak over het thema, deed me denken aan hoe Rob Jetten in de zomer van 2025 zich steeds meer steunend uitliet over de asielwetten van Marjolein Faber — zeer onderdrukkende wetten.

Klaver spreekt over onder andere over de ‘problemen’ met migratie, “dat zijn er nogal veel in Nederland”, en benadrukt dat het niet de verantwoordelijkheid van PRO zou zijn. De VVD zou hier aansprakelijk voor zijn. Op het eerste gezicht lijkt Klaver geen onwaarheden te verkondigen. De VVD is de afgelopen jaren en kabinetten de constante factor geweest en inderdaad verantwoordelijk voor toch wel een aantal afbrokkelingen van en in Nederland. Maar wat me opvalt aan Klaver is zijn taalgebruik.

Welk probleem?

‘Problemen met migratie’ zonder daar enige nuance aan toe te voegen — wat zijn de problemen precies? — is inspelen op het al populistische en heersende idee dat migratie an sich een probleem is. Het draagt bij aan de ontmenselijking van iedereen met wortels buiten Nederland. De overheid zou migratie moeten sturen. “Dat kan je niet zomaar loslaten,” deelt Klaver. Maar waarop moet precies gestuurd worden? Op migratie als geheel kán je niet sturen. Migratie ligt buiten de controle van elke losse overheid, of zelfs elk los continent.

Wat er bijvoorbeeld buiten Europa gebeurt, daar heeft Europa geen controle op. Europa wil dan wel de instroom beperken, door bijvoorbeeld het nieuwe migratiepact, maar doet dat dan op onmenselijke wijze. Migratie kan ook om zoveel redenen ontstaan: oorlog — waar Europa dan zelf ook een handje van heeft door het steunen van imperialisme — of klimaat zijn hier grote factoren in.

Zijn antwoord dat er problemen met migratie zijn, is een te algemeen en simpel antwoord. Het voedt het anti-migratiesentiment onder (witte) burgers alleen maar meer. Burgers waarmee hij poogt te sympathiseren: door niet op migratie te sturen, wordt het ongecontroleerd, en daardoor krijgen mensen “het gevoel, terecht, dat migratie hen overkomt.” Het is de ‘zorgen over migratie’ van burgers wederom bovenaan de prioriteitenlijst plaatsen. Het is een opeenstapeling van migratie neerzetten als negatief. Het is ontmenselijking voeden.

De hele wijk verpesten

Klaver benoemt vervolgens drie pijlers die verantwoordelijk zijn voor de migratie-instroom: oorlog, gezinshereniging en arbeidsmigratie. Op dat laatste gaat hij dieper in. Hoe hij praat over arbeidsmigranten is tekenend. Hij stipt heel even aan hoe ‘tien tot vijftien’ arbeidsmigranten, veelal mannen, in één huis wonen. Het lijkt even alsof Klaver gaat benoemen hoe slechte huisvesting ertoe kan leiden dat mensen hun leven ontregeld raakt en kwaliteit van leven verminderd — wat het geval is bij veel mensen in Nederland gezien de kapot gemaakte huizenmarkt.

Maar nee. Klaver kiest ervoor om vervolgens te benoemen hoe die arbeidsmigranten een hele wijk verpesten. “Het zet een totale wijk op zijn kop.” En waarvoor? Arbeidsmigranten komen hier naartoe — al decennia — om werk uit te voeren dat anderen niet willen doen, vaak onder veel te lage verloning, om vervolgens uitgekotst te worden door politici, ambtsdragers en burgers. Een fusiepartij bestaande uit een voormalig arbeiderspartij die zich zo uitlaat over arbeiders.

Wat Klaver poogt te doen, is mensen die gezinshereniging aanvragen in Nederland te vermenselijken, maar doet dit door andere migranten, zoals dus arbeidsmigranten, te ontmenselijken. En zelfs die vermenselijking lukt niet helemaal: “Mensen met gezinshereniging, die passen zich heel snel in.” Belonende taal over mensen die zich aanpassen en dus assimileren. Alleen wanneer de migrant assimileert, is die toegestaan.

Hoe dan ook, die vermenselijking is in mijn ogen een rechtse tactiek: het creëren van een vijandelijke groep zodat mensen daar hun zinnen op zetten. Maar die tactiek is niet houdbaar en zal altijd een glijdende schaal zijn.

Stoere taal

Later gaat het tijdens de WNL-uitzending ook over deportatiecentra. Klaver krijgt de vraag of hij deportatiecentra buiten Europa een goed idee vindt. Dat weet hij niet; het nieuws daarover was hem ontgaan. Maar wat hij wel graag wil, zijn concrete plannen. Hij geeft aan dat PRO vóór het Asiel- en Migratiepact: een op Europees niveau aangenomen pact om ‘de migratie-instroom te beheersen’. Nederland moet dit zelf regelen en uitvoeren, en doet dit aan de hand van een implementatiewet.

Alleen waar Klaver over valt, is hoe kinderen daarin behandeld worden. Spreken over kinderen opsluiten is ‘stoere taal’ wat niet nodig is in zo’n pact, aldus Klaver — ironisch gezien het feit dat hij een klemtoon legt op ‘mensen die hier NIET horen’ en bij WNL aanschuift om rechtse zielen te winnen. Als dat eruit gehaald wordt, dan steunt PRO het pact.

Maar wat zegt dat over de prioritering binnen PRO? Want in het pact staat ook aangemerkt dat alleen gehuwde (!) partners gebruiken mogen maken van gezinshereniging, wat discriminerend is naar lhbtiqa+’s. PRO-Kamerlid Westerveld vecht deze discriminatie juist aan. Dus wat is precies belangrijk voor PRO? En de bredere doch retorische vraag: waarom blijft PRO meegaan in het sentiment dat migratie ‘ongecontroleerd’ is en ‘gestuurd’ moet worden?

Politieke context

Deze houding en uitspraken van Klaver kan ik niet los zien van de naams- en karakterverandering van de fusiepartij. Vooropgesteld, ik ga niet doen alsof ik weet hoe de besluitvorming tijdens de fusie van deze partij is verlopen, of hoe en wanneer gekozen is voor de naam. Maar ik observeer, als buitenstaander, wel opmerkelijke keuzes.

Ik zie een partij, die bestaat uit twee partijen waarvan eentje expliciet ‘links’ in de naam had staan en de ander ‘arbeiders’, die ervoor koos om zich te ontdoen ban die twee omschrijvingen, en alleen ‘progressief’ in de naam te verwerken. Ik zie ook een partij die ‘Nederland’ meeneemt in de naam, wat in mijn ogen een uiting is van nationalisme.

Hoe ik deze keuzes plaats binnen het bredere politieke landschap is door te kijken naar hoe andere partijen zich zijn gaan gedragen. Zo is de VVD zo erg naar rechts is opgeschoven dat het uit dezelfde vijver vist als BBB/JA21/PVV/FvD. D66 zag daar een opening: de VVD-kiezer die zich wel in rechts beleid kan vinden, maar toch een ‘akelig’ gevoel overhield aan bijvoorbeeld racisme en zich ontheemde voelt, kan nu een thuis vinden in D66.

Met de nieuwe richting — ‘vibe’ — naar nationalisme, slogans als ‘Het kan wél’ en vage campagne-uitspraken die haaks staan op politieke keuzes, doet D66 alsof het zichzelf opnieuw heeft uitgevonden. Het schoof op naar rechts, en ontvangt de voormalig VVD-kiezer met open armen.

Alleen, wat gebeurt er met de D66-kiezer die niet vibet met rechtse politiek? Deze centristen voelen zich vervolgens ook weer thuisloos. Daar komt PRO om de hoek kijken: inzetten op progressiviteit én een soort positief nationalisme, zonder focus op linkse idealen, in de hoop om die D66-kiezer een thuis te kunnen geven. En zo schuiven alle grote gevestigde partijen op naar rechts.

Blijven falen

In blijven zetten op dat migratie een ‘probleem’ is en het ‘gestuurd’ moet worden, is het in stand houden van ontmenselijking én mee blijven praten op rechtse thema’s. Rechtse partijen hebben dusdanig veel leugens verspreid over migratie — denk aan de nareis-op-nareis leugens van de inmiddels minister van Defensie Yesilgöz — dat ze het thema domineren.

PRO blijft dit thema maar achterna rennen en zich in te passen aan de heersende narratieven, maar zal daar alleen op blijven falen. De partij kiest ervoor om zich, in ieder geval in naam, te ontdoen van het linkse en arbeiderskarakter en een centristisch gat dat het denkt te zien, op te vullen. Maar of het de vruchten gaat afwerpen, is nog maar de vraag. Het heeft in ieder geval ‘links’ uit de naam gehaald. Dan kan daar geen verwarring meer over ontstaan.